Wersje segmentu Obwód AK Łańcut

Porównanie dwóch wersji

6 lutego 2014, 22:52 przez Andrzej Borcz9 lutego 2014, 22:08 przez Andrzej Borcz
Zmiany w Treść
 
- akcja „Nienadowa” - zabór broni i amunicji 2/3.02.1942r. z niemieckiego magazynu we wsi Nienadowa ,
 
- akcja „Nienadowa” - zabór broni i amunicji 2/3.02.1942r. z niemieckiego magazynu we wsi Nienadowa ,
 
- akcja „Ubezpieczalnia” w roku 1942 - konspiracyjna produkcja broni, granatów i korpusów min, materiałów wybuchowych oraz materiałów zapalających,
 
- akcja „Ubezpieczalnia” w roku 1942 - konspiracyjna produkcja broni, granatów i korpusów min, materiałów wybuchowych oraz materiałów zapalających,
-
- akcje „Waldlager Sarzyna” - zabór broni i amunicji z niemieckiego magazynu leśnego w miejscowości Sarzyna: 17/18.10.1942r., 18/19.02.1943r., 29/30.10.1043r.,
+
- akcje „Waldlager Sarzyna” - zabór broni i amunicji z niemieckiego magazynu leśnego w miejscowości Sarzyna: 17/18.10.1942r., 18/19.02.1943r., 29/30.10.1043r, Operacje pozyskiwania wojskowych zasobów z magazynu leśnego w Sarzynie uważane są za największe i najbardziej udane działania tego rodzaju dokonane przez Armię Krajową w skali całego okupowanego kraju,
 
- akcja Szówsko-Pełkinie 31.12.1943-01.01.1944r., w jej wyniku zdobyto broń, sprzęt wojskowy i umundurowanie z niemieckiego magazynu,
 
- akcja Szówsko-Pełkinie 31.12.1943-01.01.1944r., w jej wyniku zdobyto broń, sprzęt wojskowy i umundurowanie z niemieckiego magazynu,
 
- udział w akcji „Jula” 06.04.1944r. - ubezpieczanie zespołu minerskiego „Kedywu” wysadzającego przepust kolejowy pod Rogóżnem,
 
- udział w akcji „Jula” 06.04.1944r. - ubezpieczanie zespołu minerskiego „Kedywu” wysadzającego przepust kolejowy pod Rogóżnem,
Wersja z 9 lutego 2014, 22:08:

Obwód AK Łańcut

Treść nie została jeszcze zweryfikowana przez moderatora.

Jednostka organizacyjna Polskiego Państwa Podziemnego - Służby Zwycięstwu Polski (SZP), Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), Armii Krajowej (AK), wchodząca w skład Okręgu Kraków, Podokręgu Rzeszów, Inspektoratu Przemyśl.
Najpierw w strukturze Inspektoratu Przemyśl utworzono Obwód ZWZ Łańcut-Przeworsk, początkiem 1941 roku został on zreorganizowany, wyodrębniono wówczas Obwód ZWZ Łańcut i Obwód ZWZ Przeworsk.
Początki konspiracji wojskowej i cywilnej w powiecie łańcuckim obejmującym wówczas również region leżajski sięgają listopada 1939 roku. Organizacyjne zalążki ruchu oporu zapoczątkowali ukrywający się zawodowi wojskowi, lokalni działacze społeczni, inteligencja i młodzież. Do organizatorów łańcuckich struktur Służby Zwycięstwu Polski (SZP) należeli: Henryk Puziewicz ps.„Niedźwiedź”, Tadeusz Nowakowski ps.„Sęp”, Tadeusz Stachyra ps.„Rak”, Zdzisław Kunstmann ps.„Grottger”, Wilhelm Kudła ps.„Robak”, Adam Klimczyński ps.„Swoboda”, Emil Balicki ps.„Furman”, Emil Pudło ps.„Czarny”, „Łukasz”, Kazimierz Paczocha ps. „Wolanin”, Bronisław Klich ps.„Mimoza”. Wkrótce, bo już w grudniu 1939 roku zaprzysiężeni zostają kolejni konspiratorzy: Adam Stysioł ps.„Iskra”, Emil Kübler ps. „Wróg”, Zygmunt Bauer ps.„Soja”, Jan Czajkowski ps.„Dusiek” i inni.
Od 07.02.1940r. Służba Zwycięstwu Polski (SZP) została przemianowana na Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), który 14.02.1942 roku został przemianowany na Armię Krajową.
Na początku 1940 roku została zaprzysiężona kolejna grupa konspiratorów z Obwodu Łańcut, a wśród nich: Józef Borcz ps.„Krótki”, Tadeusz Bosakowski ps.„Heros”, Leopold Didyk ps.„Cyrus”, Leszek Gąsiorowski ps.„Eskulap”, Eugeniusz Grad ps.„Ozyrys”, Józef Lenar ps.„Piłka”, Aleksander Pelc ps.„Kordian”, Jerzy Pelc-Piastowski ps.„Łazik”, Tadeusz Krzan, ps.„Oczko”.
Obwód ZWZ-AK Łańcut (kryptonimy: „Łucjan”, Łabędź”, „Łukasz”, „Łosoś”, Łowy”, „Łozina”, „Borsuki”, „IV/13”, IV/013”, „X37”, „U28”, R/d”), dzielił się na 10 placówek, oznaczonych kryptonimami liczbowymi od 1 do 10, które terytorialnie odpowiadały gminom miejskim lub wiejskim tj. Placówka nr 1 Łańcut miasto, Placówka nr 2 Leżajsk, Placówka nr 3 Czarna, Placówka nr 4 Giedlarowa, Placówka nr 5 Grodzisko, Placówka nr 6 Kosina, Placówka nr 7 Łańcut wieś, Placówka nr 8 Wola Zarczycka, Placówka nr 9 Rakszawa, Placówka nr 10 Kuryłówka - Zasanie. W skład placówek wchodziły plutony, drużyny i patrole dywersyjne, w 1944 roku tworzono odziały partyzanckie Obwodu AK Łańcut.
Komendantem Obwodu Łańcut-Przeworsk SZP–ZWZ-AK od listopada 1939r. do sierpnia 1943r. był por./kpt. rezerwy Henryk Puziewicz ps.„Niedźwiedź”, „Batura”, „Prokop”, przeniesiony latem 1943 roku na Komendanta Obwodu Przemyśl. Oficer ten 18.03.1944 roku został na ulicy w Przemyślu aresztowany przez gestapo i zamordowany podczas śledztwa. Po nim dowództwo Obwodu AK Łańcut od sierpnia 1943 roku przejął por./ major Ernest Wodecki ps.„Szpak”. Jako dowódca zgrupowania partyzanckiego (krypt. ”Włodzimierz”) na Zasaniu Komendant Wodecki zginął w walce z Kałmukami 29.06.1944r. w przysiółku Kahlówka - Kuryłówka. Następnie funkcję Komendanta Obwodu AK Łańcut do sierpnia 1944 roku pełnił kpt. Józef Wawrzkiewicz ps.„Baca”, później por. Sławomir Holoubek ps.„Rawicz”, „Okoń”, a po nim od listopada 1944r. do rozwiązania Armii Krajowej w styczniu 1945 roku por./major Henryk Decowski ps.„Mars”.
Obwód SZP-ZWZ-AK Łańcut w okresie okupacji niemieckiej realizował szereg działań wynikających z celów organizacji ukierunkowanych na odtwarzanie sił zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego. Tworzono siatkę organizacyjną, ochraniano zakonspirowaną administrację cywilną, udzielano pomocy ukrywającym się osobom, zapewniano im fałszywe dokumenty, prowadzono akcję scaleniową z BCH i NOW, prowadzono kolportaż i wydawanie prasy podziemnej, zajmowano się działalnością propagandową, organizowano szkolenia, w tym w ramach Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty (3 kursy) oraz kursy podoficerskie, prowadzono też szkolenia ogólno-wojskowe, szkolenia łącznikowe i sanitarne (Wojskowa Służba Kobiet), zabezpieczano tajne nauczanie, zwalczano bandytyzm, zapewniano funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości - rozpracowywano i eliminowano konfidentów na podstawie wyroków Wojskowych i Cywilnych Sądów Specjalnych. Zorganizowana została produkcja broni i materiałów wybuchowych i zapalających, pozyskiwano, magazynowano i zabezpieczano broń, materiały wojskowe i medyczne, zorganizowano zaopatrzenie w żywność, wprowadzono łączność konspiracyjną, prowadzono wywiad i kontrwywiad, sabotaż i dywersję kolejową, drogową i gospodarczą. W Łańcucie w 1943 roku funkcjonował zakonspirowany Ośrodek Kierownictwa Dywersji (Kedyw) Łańcut-Przeworsk „Kiejstut”.
W Obwodzie SZP-ZWZ-AK Łańcut zorganizowano służbę medyczną i duszpasterską. Odbierano z powodzeniem zrzuty lotnicze oraz ochraniano lądujących Cichociemnych, udzielano pomocy zestrzelonym alianckim lotnikom, Żydom, uchodźcom i przesiedleńcom z Kresów oraz jeńcom z Armii Czerwonej. Prowadzono też walkę zbrojną z policją niemiecką, żandarmerią, Wehrmachtem oraz formacjami pomocniczymi, jak Kałmucki Korpus Kawalerii, chroniono ludność Zasania przed nacjonalistami ukraińskimi, na koniec wiosną i latem 1944 roku Obwód AK Łańcut zorganizował duże oddziały partyzanckie, który angażowały się z działania zbrojne na poważną skalę.
Ważniejsze akcje przeprowadzone przez Obwód ZWZ-AK Łańcut:
- wielokrotny zabór broni, amunicji i materiałów wojskowych z niemieckich transportów kolejowych na trasie Rzeszów-Łańcut powiązany z sabotażem kolejowym (niszczenie parowozów i wagonów) dokonywany przez tzw. skoczków z patroli dywersyjno-sabotażowych,
- wykonywanie wyroków śmierci wydanych przez Sądy Specjalne na konfidentach i zdrajcach - współpracownikach gestapo i żandarmerii,
- akcja „Nienadowa” - zabór broni i amunicji 2/3.02.1942r. z niemieckiego magazynu we wsi Nienadowa ,
- akcja „Ubezpieczalnia” w roku 1942 - konspiracyjna produkcja broni, granatów i korpusów min, materiałów wybuchowych oraz materiałów zapalających,
- akcje „Waldlager Sarzyna” - zabór broni i amunicji z niemieckiego magazynu leśnego w miejscowości Sarzyna: 17/18.10.1942r., 18/19.02.1943r., 29/30.10.1043r, Operacje pozyskiwania wojskowych zasobów z magazynu leśnego w Sarzynie uważane są za największe i najbardziej udane działania tego rodzaju dokonane przez Armię Krajową w skali całego okupowanego kraju,
- akcja Szówsko-Pełkinie 31.12.1943-01.01.1944r., w jej wyniku zdobyto broń, sprzęt wojskowy i umundurowanie z niemieckiego magazynu,
- udział w akcji „Jula” 06.04.1944r. - ubezpieczanie zespołu minerskiego „Kedywu” wysadzającego przepust kolejowy pod Rogóżnem,
- akcja „Żołynia” - odbicie więźniów, w tym żołnierzy AK, z posterunku policji ukraińskiej w Żołyni 24/25.04.1943r.,
- akcja „Sieniawa” w dniach 25-26.06.1943r. podjęta w celu ukrócenia zbrodniczej działalności policji ukraińskiej współpracującej z nacjonalistami na Zasaniu,
- osłona zrzutów lotniczych w rejonie wsi Rakszawa (placówka odbiorcza „Paszkot”), dwukrotnie tj. 15/16.04.1944 oraz 30/31.05.1944r., podczas tego drugiego zrzutu odebrano również sześciu Cichociemnych,
- akcja „Łukasz” w dniach 18-22.04.1944r. - wypad oddziału dywersyjnego w kierunku Zasania, zaatakowano wówczas niemiecką wartownię strzegącą przeprawy promowej na rzece San w rejonie Starego Miasta k. Leżajska,
- akcja „Prokop” - „Włodzimierz w dniach 10.05-29.06.1944r. - podjęta w celu ochrony ludności polskiej zagrożonej przez nacjonalistów ukraińskich na Zasaniu. Podczas tej akcji doszło do walk oddziału partyzanckiego „Prokop” z Wehrmachtem i formacją pomocniczą tzw. Kałmuckim Korpusem Kawalerii, uczestniczącymi w wielkiej operacji antypartyzanckiej „Sturmwind II” w Puszczy Solskiej i Lasach Janowskich. Łańcuckie zgrupowanie po walce pod miejscowością Szyszków na Zasaniu zostało wycofane na lewy brzeg Sanu, ale w przysiółku Kahlówka w Kuryłówce poległo kilku żołnierzy, a wśród nich Komendant Obwodu Łańcut,
- akcja „Julian” 10-12.07.1944r. - wypad plutonu dywersyjnego za rzekę San w celu przeciwdziałania zbrodniczej działalności nacjonalistów ukraińskich. Podczas tej operacji poległo kilku partyzantów,
- akcja „Burza” - lipiec 1944r. – otwarte działania zbrojne prowadzone przez oddział X-40 (III batalion 39 Pułku Piechoty AK) w momencie wycofywania się Niemców przed nacierającą Armią Czerwoną. Chroniono ludność, zabezpieczano obiekty użyteczności publicznej przed zniszczeniem np. elektrownia, stacja kolejowa, udało się m.in. zapobiec zdetonowaniu przez Niemców magazynu amunicyjnego w miejscowości Dąbrówki (wskutek wybuchu zniszczona zostałaby miejscowość Dąbrówki i przyległa część miejscowości Rakszawa), uratowano również pałac Potockich przed grabieżą. Zastosowano fortel, dzięki któremu uniknięto ostrzelania Łańcuta przez artylerię Armii Czerwonej wskazując obecność sił niemieckich w rejonie stacji kolejowej, co zmusiło Niemców do odwrotu w kierunku Rzeszowa. Atakowano wycofujące się oddziały niemieckie pomiędzy Łańcutem i Leżajskiem, prowadzono nasilony sabotaż i dywersję kolejową. Końcem lipca 1944r. żołnierz AK Piotr Bytnar ps. "Babinicz" - pracujący jako nastawniczy na stacji kolejowej w Łańcucie, wysadził w powietrze w rejonie Krzemienica-Strażów niemiecki pociąg transportujący amunicję zabraną z magazynu w Dąbrówkach. Przerwa w ruchu kolejowym spowodowana wybuchami amunicji w wagonach trwała 2 dni.
Przed komendantem wojennym Łańcuta z Armii Czerwonej ujawnił się Komendant Obwodu AK Józef Wawrzkiewicz ps.„Baca”, ujawniła się również podczas "Burzy" część miejscowych żołnierzy AK, natomiast lokalna administracja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego pozostała w konspiracji. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Łańcuta 30.07.1944r. żołnierze AK pełnili służbę porządkową w mieście (do 05.08.1944r.).
W okresie akcji „Burza” (lipiec 1944r.) Obwód AK Łańcut osiągnął stan 2922 zaprzysiężonych żołnierzy Armii Krajowej, w tym przejętych w rezultacie akcji scaleniowej 926 żołnierzy Batalionów Chłopskich (BCh) i 580 żołnierzy Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), którzy wchodzili w skład III batalionu 39 Pułku Piechoty Armii Krajowej. Obwód AK Łańcut był jednym z najsilniejszych ogniw Podokręgu AK Rzeszów.
Warto przypomnieć, że służby policyjne i wojskowe okupanta zadały konspiracji Obwodu AK Łańcut poważne straty osobowe, szczególnie podczas pacyfikacji przeprowadzonych w miejscowościach regionu łańcuckiego i leżajskiego. Kilkunastu żołnierzy poległych podczas walk z Niemcami oraz w konsekwencji nieudanej ucieczki spoczywa w mogile zbiorowej na cmentarzu komunalnym w Łańcucie. Akcje odwetowe hitlerowców spowodowały również liczne ofiary wśród ludności cywilnej z wielu miejscowości regionu łańcuckiego i leżajskiego.
Część żołnierzy Obwodu AK Łańcut dotknęły represje NKWD i UB. Niektórzy bojownicy Obwodu AK Łańcut zaangażowali się w nową konspirację w podziemiu niepodległościowym, uczestnicząc m. in. w działaniach Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
Autor: Andrzej Borcz

Literatura:
- Sagan Franciszek, Podokręg Armii Krajowej Rzeszów, Rzeszów 2009
- Kübler Emil, „Konspiracja w latach 1939-1944” (maszynopis w zbiorach Andrzeja Borcza)
- Gąsiorowski Teodor, Obwód Przeworsk SZP-ZWZ-AK w latach 1939-1944/45, Kraków 2009
- Ostasz Grzegorz, Podziemna Armia Podokręg AK Rzeszów, Rzeszów 2010
- Borcz Andrzej, Ppor. Józef Borcz ps. „Krótki”, „Biuletyn Informacyjny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej”, R XXIII, nr 6 (278), s. 85 – 86
- http://www.muzeum-ak.pl/biogramy/formatka.php?idwyb=87
- Baran Magdalena, Okupowana młodość: o zwyczajnym życiu w niezwyczajnych czasach wojny i okupacji, Łańcut 2012
- Pelc-Piastowski Jerzy, Nasza jest noc, Katowice 2010
- Pelc-Piastowski Jerzy, W poszukiwaniu zwycięstwa, Biała Podlaska 2006
- http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12522/
- http://www.aordycz.com/kahlowka.htm

Twoja ocena: Brak Średnia: 4.5 (13 głosów)